büyük marmara depremi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
büyük marmara depremi etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

8 Mart 2010 Pazartesi

Her depremin ardından aklıma takılan adam



ALPER TURGUT


Büyük Marmara Depremi sonrasıydı. Hiç unutmam, unutamam. Kapatıp yüreklerinin gözlerini, Ege’de, Akdeniz’de harala gürele eğlenenleri bilmem söylememe gerek var mı? Sanmam. Hikâyeme döneyim. Gölcük’teyim. Nasıl da sıcak, cehennem misali… Ve yorgunum ölesiye… Tişörtümden vazgeçeli birkaç gün olmuştu. Toza, tere, dumana bulanmış ve ceset kokusu tamamına sinmişti. Kir pas içindeki beyaz atletim ise tümden renk değiştirmişti. Enkaz hükümdarlığında çevremi kolaçan ediyorum. Ağlamalar çoktan tükenmiş, sesler kısılmış, sadece derin ve içten saygınlığıyla mahveden ağır bir matem havası vuku bulmuştu. Ne menem bir tartıydı bu. Canlı olması canı yakan, insanı dermansız bırakan bir yas tablosuydu…

Yüzünde her hangi bir mimiğin yakalanması adeta imkânsız olan bir adam yaklaştı yanıma. Omuzlarında sanki yılların yükünü taşıyordu. Hafif kamburdu. Beyaza çalan kirli sakalı, dağınık saçları aklımda kalmış. Ve ayaklarını sürüye sürüye yürümesi… Titriyordu.

— Gazeteci misiniz?

— Evet, Cumhuriyet’te çalışıyorum.

Ben sormadan o başladı anlatmaya, “Yaz günü. Uzaktan dostlarımız gelmişti, muhabbet ediyorduk. İçki masasını kurmuştuk. Rakı bitince, eşofmanlarımla içki almaya indim. Üzerimde kimliğim dahi yoktu. O esnada deprem oldu. Eve koştum. Yıkılmıştı. Eşim ve çocuklarımı yitirdim. Ailem yok oldu. İki veya üç gün sonra işyerime gittim, orası da enkaza dönmüştü. Evim, işim, eşim, çocuklarım, dostlarım, iş arkadaşlarım her şeyimi kaybettim. Günlerdir apartmanın enkazında ailemle çektirdiğimiz fotoğrafları arıyorum, bulamıyorum. Sevdiklerimin yüzlerini unutmaktan korkuyorum. Artık hissetmiyorum. Belki sonra ama şimdi değil. Ve sanırım en acısı hatıralarımı yitirmek olacak.”

Gözyaşları anıların izleriyse şayet göz pınarları kurumuştu onun. Sorgusuz sualsiz ifadesini vermişti. Denizi çekilmiş, kumu kalmıştı. Suskun bir dramdı tam karşımdaki… Zamanın insafına bırakılmış ve sadece soluk olan bir harabe… Hayatın sillesi bu kadar mı ağırdır?

Ölümün, acının, kanın, gözyaşının, şiddetin tarifini bilirdim. Notlarımı alır, fotoğraf çeker ve haberimi yazardım. Dramlara yoldaşlık edip, yansıtmak… Evet, işimdi bu benim. Ama tam bu noktada durmak lazım… Gazeteciden önce insanım ben. Karşımdaki adam, tepeden tırnağa azap içinde… Hangi üzüntüsünden alıkoyayım, hangi derdine merhem olayım? Ne anlatayım, ne şekilde avutayım? Anılarına ulaşmasına nasıl yardım edeyim? Kahretsin…


Sessizliğe Karşı'dan

14 Haziran 2008 Cumartesi

Yüzde 90’ı Kaçak Olan Bir Kent; İSTANBUL




ALPER TURGUT


İstanbul’da kaç tane bina var? İnanır mısınız, bunun yanıtı yok. Envanter deseniz hak getire, dolayısıyla her kurum farklı rakamları telaffuz ediyor. Benimsenen görüş; 1 milyon 120 bin kaçak yapı olduğu yönünde… Kısaca; dev kentin yüzde 90’ı kaçak… Çözüm belki de, çağdaş, tarihiyle barışık, güvenli ve yaşanabilir bir İstanbul hayalinin, herkesçe paylaşılmasından geçiyor. Davutpaşa'daki kaçak imalathane patlamasında 23 işçinin can vermesini, depreme bile gerek olmadan çöken, yuvayken mezara dönüşen binaları unutmadan… Bu güzel şehir, inanın bunu hak ediyor.





Şehir Plancıları Odası İstanbul Şube Başkanı Yrd. Doç. Dr. Pelin Pınar Özden, aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Kamu Yönetimi Bölümü Kentleşme ve Çevre Sorunları Anabilim Dalı’nda öğretim üyesi… Özden’e, kaçak yapılaşmadan, kentsel dönüşüm projesine, TOKİ konutlarından, AKP’nin “ne varsa sat” uygulamalarına dek merak ettiklerimizi sorduk.


— İstanbul, ruhsatsız ve kaçak bir şehir… Bilinen öykü bu… Siz ne düşünüyorsunuz?

Kentin yüzde 70’i ruhsatsız… Ruhsatı olup da yasadışı eklemeler yapanları da (kat çıkanlar örnek gösterilebilir) bu orana katarsak İstanbul’daki binaların yüzde 90’nın kaçak olduğu sonucuna rahatlıkla ulaşabiliriz. Kaçak yapı oranının Türkiye genelinde yüzde 60’lara ulaştığını da görmezden gelemeyiz. Yoğun göç alan ve sürekli büyüyen İstanbul’un, nüfusu milyonu aşan bazı ilçelerinde kaçak yapılaşma oranı inanın çok yüksek…


— İstanbul’daki kaçak yapılaşmanın tarihçesi nedir?


Kaçak yapılaşma, ilk 1948’de ortaya çıktı, 1980’lerde ise inanılmaz büyüdü, deyim yerindeyse aldı başını yürüdü. 1983, 1984 ve 1986 yıllarında ANAP iktidarı tarafından ardı ardına çıkartılan imar afları, bu büyük kente çözüm sunmak yerine beraberinde yeni sorunlar getirdi. Türkiye’nin “imar ayıbı” işte bu yıllara rastlar. Bugün hala yürürlükte olan 1985 tarihli 3194 sayılı İmar Yasası, eski kanunun revizyona uğramış halidir. Günümüzdeki AKP iktidarı gibi peş peşe yasalar çıkartan ANAP hükümeti, 1980’li yıllara adeta damgasını vurdu. “Koruma Yasası”, “Boğaziçi İmar Yasası”, “Toplu Konut Yasası”… Onlar, imar açısından Türkiye’nin en kötü zamanının yaratıcısı oldular. Bunun adı tezat ve ironidir.





— Bu sürecin şehirdeki yansımalarını nasıl görürüz?


1990’ların sonlarına dek bir anlamda bu oluşum sürüyor. Kentteki yansımalarını görmemek mümkün değil. Şu anda yüksek yapılarla dolu hiçbir altyapısı olmayan bölgeler var İstanbul’da… Örneğin Beşiktaş’tan Maslak’a uzanan bölge, 1990’lı yıllarda başlayan uygulamaların eseridir. Zaten, kentin yatay gelişmesi hiç bitmemişti, böylelikle emsalsiz, dikey gelişmede ortaya çıkmış oldu. Türkiye’nin imar hikâyesi, 1980’li yılların politikalarıyla alakalıdır. Bugün anlaşılacağı üzere, bu öykü demek ki uzun vadede hiçte iyi değilmiş. İmarın miladı ise 1999 yılı Ağustos ayına, yani Büyük Marmara Depremi’ne rastlar.




— Yanılmıyorsam kentsel dönüşüm projeleri depremin ardından geldi…


Evet, kentsel dönüşüm 2000’lerde başladı. 2003 yılında ulusal düzeyde kentsel dönüşüm sempozyumu düzenledik. Kentsel dönüşüm gerçeğinden çoğu kimsenin haberi dahi yoktu. Sonra yerel yönetimlerde, kentsel dönüşümü benimsediler. Uluslararası çapta kentsel dönüşüm sempozyumunu, 2004’te Küçükçekmece Belediyesi ile ortaklaşa gerçekleştirdik. Dünyadaki dönüşüm uygulamalarını, Avrupa’nın dört bir yanında yaşanan gelişmeleri ve beraberinde doğan ilkeleri anlatan uzmanlar, “bizde böyle adımlar atalım” dedi. 2000’lerdeki yeniden yapılanma çalışmaları çok önemli. Biraz da küreselleşme ve Avrupa Birliği’nin de etkisiyle, kentsel dönüşüm projeleri sürüyor. Bunu da gözden kaçırmamak gerek…


— AKP’nin “ne varsa sat” mantığı ile hareket ettiği şüphesiz… Bunun İstanbul’a ne yararı olabilir ki?


Sat ve parasını al! Yabancı yatırımcılara, satıcı mantığıyla özel araziler dağıtılıyor. AKP’nin özelleştirme anlayışı da tıpkı ANAP’a benziyor. Dünya kenti İstanbul’da, her şey satılıyor ancak kamusal alana dönüşüm gerçekleşmiyor. Kamuoyu bundan yararlanamıyor, kent adına kullanılmıyor. Sivil toplumun gelişimi, ülkemizde 1990’lı yıllara dayanıyor. İnsanlar yeni yeni haklarını aramaya başladılar. Ve bazen yöneticiler, odaları dahi düşman olarak görebiliyor. Bu anlamda halka geri dönüşü olmayan özelleştirmeye karşı durmak gerekiyor. Yıllarca merkez farklı, yerel farklı diyerek bunun bir sorun olduğunu düşündük. İktidar olan partinin belediyeleri de kazanması durumunda, daha sağlıklı çözümler üretileceğini sandık. Gelinen noktada (AKP örneği), yanıldığımızı anladık. Aslında gücün kimde olduğu değil nasıl kullanıldığını önemliymiş.


— Sanırım gecekondular da kentin bir başka yarası…

Islah planları ve ardından gelen (1984) imar afları, gecekondu sahiplerine ilaç gibi geldi. Bu gecekonduları oy deposu olarak görmenin kaçınılmaz sonuydu. Gecekondular bir anda 5 katlı binalara dönüşüverdi. Bu yapıların büyük bir risk taşıdığı ortada... Özellikle deprem açısından… İstanbul’da gettolar var. Alt gelir ve üst gelirlilerin ayrıldığı, hemşerilik ilişkileriyle yerleşim yerlerini seçenlerin olduğu bir kent İstanbul…





— TOKİ’nin fakirlerden ziyade zenginlere yönelik konutları tepki topluyor…


T.C. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ), ilginç bir biçimde piramidi ters tutuyor. Zenginlere yönelik konutlar en üstte… Anlaşılacağı üzere lüks evlere öncelik tanınıyor. Orta gelir gurubu için fark yok, onlar her halükarda piramidin ortasını alıyorlar. Yoksullar ise ne yazık ki, piramidin ucuyla yetinmek durumunda kalıyor. Bu çok yanlış bir denge…


— “İstanbul’da dikili bir ağacın olsun…” derler. İstisnasız herkes ev sahibi olmanın peşinde…


İstanbul, neredeyse dünyanın en pahalı konutlarına sahip… Bu çekiciliğin kaynağı nedir?
Tabii ki rant… Bu politikalar devam ettiği sürece emlak piyasası büyümeye devam edecek. İnsanlar modern konutların, daha ulaşılabilir ve ödenebilir ev projelerinin peşine düşecekler. Eskiden nakit paranız varsa ev sahibi olabiliyordunuz. Şimdi ev alma şansınız daha çok… Krediyle ödemelerinizi yapabiliyorsunuz. Taksit taksit kira öder gibi konut edinebiliyorsunuz. Piyasa çok hareketli, evler çok hızlı el değiştirebiliyor. Ve kent sınırlarını aşıyor. Bir de koruma prosedürü var. Şöyle bir örnekte verebilirim. İki katlı bir yapıyı ele alalım. Restorasyon kararını kuruldan geçirmek için adeta didiniyorsunuz. Zaten insanlarımız bilinçli değil ve bürokrasi hepimizi yıldırıyor. Bir de bakmışsınız ki, siz hala iki katlı yapı ile uğraşırken yan taraftaki adam, 8 katlı binayı dikmiş. İşte bu durum kanunsuzluğa davetiye çıkarıyor.


— Ya çözüm?


Kentin düze çıkması asla bir finansman sorunu değildir. Her şeye bulunan para, bu iş için de sağlanır. Güçlü bir sivil toplum işbirliği, geniş bir dünya görüşü… Çözüm, çağdaş bir kente bakış açısında yatar.


— Son sorum şehir plancıları üzerine… Eskiden şehir plancıları denilen meslek grubunun varlığından bihaberdik. Günümüzde artık onlarsız olmayacağı aşikâr… Siz ne dersiniz?


2000’li yılların başına kadar bazı ilçe belediyelerinde şehir plancıları yoktu. Belde belediyelerinde ise hemen hemen hiçbir meslektaşımız görev yapmıyordu. Günümüzde şehir plancıları işsiz kalmıyorlar. İstanbul’da üye sayımız 1300’e dayandı. Türkiye genelinde şehir plancılarının sayısı ise 4 bin civarında… Kamu dışında artık farklı sektörlerde, şehir plancıları istiyor. Mesela bir alışveriş merkezi, yer seçimi için şehir plancısına başvuruyor. Veya bir şirket, yüksek ofis binası için şehir plancısına ihtiyaç duyuyor. Gayrimenkul değerlendirme de işimizin bir parçası… Banka ve sigorta şirketleri de şehir plancılarıyla çalışıyorlar.


NİSAN 2008 / İSTANBULUM

21 Ocak 2008 Pazartesi

Deprem riskine karşı Geoduvar…


ALPER TURGUT

Geosentetik duvar, çevreye duyarlı, doğal yapıya uygun yeni, estetik, uzun ömürlü ve oldukça kullanışlı bir sistem… Artık görüntüsü kaba ve maliyeti daha yüksek olan beton duvar yerine geosentetik tekstil malzemesi ve doğadaki uygun sıkışabilir malzeme kullanılıyor. Ve dahası bu malzeme, ısıdan ve nemden etkilenmiyor. Uygulamada ise hiç demir kullanılmadığından korozyon riski de ortadan kalkıyor ve yapı 120 yıl sapasağlam kalabiliyor. Bakım gerektirmeyen Geoduvar, deprem sırasında gücü yapıya eşit olarak dağıttığı için dünyada da depremde en güvenilir sistem olarak biliniyor.

ABD ve Kore’nin kullanım ve ithal konusunda öncülüğünü üstlendiği geotekstil (zemin için yapılmış tekstil), yakın zamanda Türkiye’de de üretilmeye başlandı. Türkiye böylelikle gelecekte, Hollanda, ABD ve Yunanistan’dan bu malzemeyi ithal etmek zorunda kalmayacak. Erozyona karşı da etkin bir çözüm olan geosentetik, suyun akış hızını kesmesinin yanı sıra tohum hazneleri sayesinde tohumun akmasını önleyerek kolay yeşillenmeyi sağlıyor. Sistem, nehir yatağı korumaları, dalgakıran, menfez gibi yapıların yanı sıra bahçe istinatları gibi bireysel kullanım alanlarında da uygulanabiliyor. Geosentetik donatılı istinat yapıları, İstanbul başta olmak üzere Türkiye’nin birçok yerinde yeni yeni kullanılıyor. (Geosentetik malzemesi, özel polimerden yapılmış bir ürün… Geo, coğrafya ve zemin anlamına geliyor. Zeminde kullanılan tekstile de geotekstil deniliyor)

Türkiye Geosentetikler Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Togan Alper, geosentetik duvarın Türkiye’de ilk kez 1999 yılındaki büyük Marmara Depremi öncesinde denendiğini belirterek, “Altunizade’de karayollarının bir işiydi bu… Datalar toplandı ve gayet iyi bir sonuç ortaya çıktı. Zaten ilk kez 1960’lı yıllarda deprem bölgesi olan ABD’nin Kaliforniya eyaletinde kullanıldı bu sistem. Los Angeles ve San Francisco’dan sonra Japonya’nın Kobe kentinde de sağlamlığı bir kez daha belgelendi. Bilim adamları, Geoduvar’ın güvenilirliği konusunda ortak bir noktada buluştular. Böylelik deprem ve erozyona karşı gücünü kanıtlayan bu sistem tüm dünyaya yayılmış oldu.” diye konuşuyor.

Özel sektörde, karayollarında ve çok özel otoyollarında, iyi bir performans sergilediği için tercih edilen geoduvarın, geleceğin yapı modeli olduğunu vurgulayan Alper şunları söylüyor:

“Örneğin Karadeniz otoyolundaki Ordu geçişinde, 27 metre yükseklikteki bir istinat yapısını, Baltalimanı’ndan ikinci köprüye çıkan yolda 23 metrelik istinat duvarını inşa ettik.
Bu yükseklikteki toprağı sadece tekstil tutuyor. Yani beton, demir gibi klasik yöntemlerde kullanılan malzeme bu sistemde yerini doğayla dost malzemelere bırakıyor.
Asfalt konusunda da geotekstil, biçilmiş bir kaftan… Alt yapının zayıflığı nedeniyle, yollarda delikler oluşur, asfalt çatlamaya başlar. Geosentetik malzemeyi, toprak dolgusunun altına koyarak mükemmel bir zemin yaratıyorsunuz. Hem asfalt maliyetinden kurtuluyorsunuz hem her sene yapılan yol çalışmaları nedeniyle trafik aksamıyor. Trafikte harcanan benzin parası da sahibinin cebinde kalmış oluyor. Ancak şu unutulmamalı. Bu genel mühendislerin bilmediği yeni bir uzmanlık konusu… Çok güvenli olan bu sistem basit çalışıyor ancak uzman mühendis ve müteahhitlerin işin başında durması gerekiyor.”


Cumhuriyet Hafta Sonu